1. Quả vải (vải thiều)
  2. Bánh tro (hay còn gọi là bánh ú tro, thường ăn kèm mật mía)
  3. Quả mận (mận hậu)
  4. Thịt vịt (vịt quay hoặc vịt luộc)
  5. Bánh khúc (hoặc một loại bánh nếp đặc sản vùng miền)
  6. Cơm rượu nếp (nếp cẩm hoặc nếp cái hoa vàng)

Cơm rượu nếp

Gạo nếp lên men có vị cay nồng, ngọt cô đọng. Dân gian tin rằng ăn lúc bụng đói vào sáng sớm sẽ làm các loại "sâu bọ" (ký sinh trùng đường ruột) bị say và chết. Thực tế, món này rất giàu chất xơ và lợi khuẩn tốt cho tiêu hóa.

Bánh tro (Bánh ú tro)

Gạo nếp được ngâm với nước tro của các loại lá cây rừng. Món ăn này có tính thanh mát, giải nhiệt cực tốt cho cơ thể vào giai đoạn tiết trời chuyển sang nắng nóng gay gắt của đầu mùa hè.

Mận và Vải

Đây là hai loại trái cây chính vụ mùa hè. Vị chua ngọt đặc trưng của mận kết hợp vị ngọt lịm của vải được cho là chất xúc tác mạnh mẽ để xua tan bệnh tật, tiêu diệt vi khuẩn trong cơ thể vào ngày này.

Thịt vịt

Từ tháng 5 âm lịch trở đi, thịt vịt bắt đầu béo ngậy, thơm ngon nhất. Theo Đông y, thịt vịt có tính hàn (mát), giúp cân bằng nhiệt lượng cơ thể trong những ngày nóng bức của tiết Đoan Dương.

  • Tác phẩm: Đoan Ngọ nhật (Ngày Tết Đoan Ngọ) trong tập "Ức Trai thi tập".
  • Tác giả: Nguyễn Trãi.
  • Nội dung: Bài thơ thể hiện tâm tư của tác giả trong ngày tết này, gắn liền với những điển tích xưa và lòng trung quân ái quốc.
  • Tên tác phẩm: Đoan ngọ nhật (Ngày Tết Đoan Ngọ) - nằm trong tập Ức Trai thi tập.
  • Hai câu thơ tiêu biểu minh họa:
    "Nguyện bả lan thang phân tứ hải,
    Tòng kim tháo tuyết cựu ô dân."
    (Dịch nghĩa: Nguyện mang nước thang lan (nước thơm) chia khắp bốn biển / Từ nay rửa sạch những điều xấu xa, dơ bẩn cũ cho nhân dân).
  • Ý nghĩa: Bài thơ phản ánh phong tục bện cây ngải cứu thành hình nhân để trừ tà, tắm nước lá thơm, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân nghĩa, thương dân cao cả của Nguyễn Trãi, mong muốn nhân dân luôn sạch sẽ, khỏe mạnh, không bệnh tật.
  • Sáng sớm: Cả nhà cùng nhau ăn cơm rượu nếp và hoa quả (mận, vải) để "giết sâu bọ".
  • Bữa trưa: Gia đình sum họp bên mâm cơm có thịt vịt và bánh tro.
  • Hoạt động khác: Đi hái lá thuốc nam vào giờ ngọ (12 giờ trưa) để đun nước tắm hoặc làm thuốc theo phong tục dân gian.
  • Tục "Giết sâu bọ" đầu ngày: "Ngay khi vừa thức dậy vào sáng mùng 5/5, trước khi súc miệng hay ăn sáng, bố mẹ đã gọi em dậy để ăn một bát cơm rượu nếp nhỏ và vài quả mận, quả vải đầu mùa."
  • Tục "Khảo cây" giờ Ngọ (12 giờ trưa): "Vào đúng 12 giờ trưa, ông nội em thường ra vườn thực hiện tục khảo cây. Một người trèo lên cây đóng vai cái cây bị sâu bệnh, ông ở dưới gõ vào gốc hỏi: 'Năm nay có ra quả không?', người trên cây trả lời: 'Có ạ, năm sau sẽ ra sai quả ngọt lịm!'. Tục này đem lại tiếng cười rộn rã cho cả nhà."
  • Tục hái lá thuốc mùng 5: "Bà ngoại em tranh thủ lúc giữa trưa đi hái các loại lá như ngải cứu, lá vối, đinh lăng... Bà bảo lá hái vào giờ này tích tụ nhiều dương khí nhất, đem phơi khô làm trà uống giải nhiệt cả năm rất tốt."